Kalp Sağlığı Hakkında Doğru Bilinen Yanlışlar

• Doğru: Kılavuzlara göre tansiyon ilacı kullanması gereken kişiler; kalp krizi, felç ve ölüm riskini azaltmak için mutlaka ilaçlarına devam etmelidirler.

Yüksek kan basıncı, dünyada en sık ‘’önlenebilir’ ölüm sebebidir.

Yüksek kan basıncı, ölüm dışında felç, kalp krizi, kalp yetersizliği ve böbrek yetersizliğinin de başlıca sebeplerinden biridir. Asıl çarpıcı olan

• her 3 yetişkinden 1’i hipertansiyon hastasıdır!
• her 3 hipertansiyon hastasından sadece 1’i hastalığının farkındadır! ve
• farkında olup tedavi alanların ise sadece yarısının kan basıncı değerleri istenen düzeye gelebilmektedir.

Peki istenen kan basıncı düzeyi nedir?

• Çoğu hastada kan basıncını düşürmek istediğimiz hedef tansiyon değeri; 130/80 mmHg’nın altıdır. Günlük konuşma dilinde büyük tansiyon 13’ün altında, küçük tansiyon 8‘in altında olmalıdır.
  
• Tedaviye başlama eşik değerimiz ise 140/90 mmHg’dır. (Büyük tansiyon 14, küçük tansiyon 9 ve üstü olmalıdır.) Hatta hekiminizin hesaplayacağı risk skalasına göre bazı hastalarda 130/80 mmHg ve üzeridir. (Büyük tansiyon 13, küçük tansiyon 8)
  
• Hedef değerlere ulaşmak çok önemli olmakla birlikte büyük tansiyon değerinde sadece 1 birimlik düşüş ile (sistolik kan basıncında sadece 10 mmHg’lık düşüş) felç vakasında %35, kalp yetersizliğinde %40, kalp krizinde %20 ve tüm nedenlere bağlı ölümde %15 azalma sağlanmaktadır.
  
• Daha da iyi haber ise; kan basıncı değerinde oluşan bu ufak düşüşlerdeki müthiş etki; yaşınızdan, cinsiyetinizden, kan basıncınızın ne kadar yüksek olduğundan ya da ek hastalıklarınızdan bağımsız olarak ‘pozitif yönlü’ devam etmektedir.

→ Yanlışı değil doğruyu bilelim.

Mutlaka doktorunuz önerdiği anda hipertansiyon tedavinize başlayın ve aksatmadan devam edin. ‘Ben yaşlıyım ilaç kullanmayayım.’ düşüncesi ya da ‘Benim tansiyonum yüksek bende işe yaramaz.’ fikri yanlıştır.

Asıl alışkanlık ilaç değil sağlığımız olsun.
Referanslar

• 2024 ESC Guidelines for the management of elevated blood pressure and hypertension. Eur Heart J. 2024 Oct 7;45(38):3912-4018. doi: 10.1093/eurheartj/ehae178. Erratum in: Eur Heart J. 2025 Apr 7;46(14):1300. doi: 10.1093/eurheartj/ehaf031

• Ettehad D, Emdin CA, Kiran A, Anderson SG, Callender T, Emberson J, Chalmers J, Rodgers A, Rahimi K. Blood pressure lowering for prevention of cardiovascular disease and death: a systematic review and meta-analysis. Lancet. 2016 Mar 5;387(10022):957-967.

Doğru: Herkes rutin kalp damar görüntülemesi testi yaptırmamalıdır!

Kalp sağlığına yönelik yapılan muayene ve risk faktörleri değerlendirmenize göre sizden istenen tetkikler; EKG’den (elektrokardiyogram) kasık ya da kol damarından 100 cm uzunluğuna erişebilen kateter isimli ince borucuklarla direkt kalp damarına girilerek yapılan klasik invaziv koroner anjiyografiye kadar değişebilmektedir.

İnvaziv koroner anjiyografi nadir de olsa ölüme varan riskleri olduğundan acil kalp krizi şartları dışında sıklıkla son başvurduğumuz tekniktir. Diğer tetkikler efor testi, kalp sintigrafisi ya da son zamanlarda kullanımı sıklıkla artan koroner kalp damarı bilgisayarlı tomografi anjiyosudur (BT anjiyografi). Son zamanlarda gerek medyada gerek çevremizde şahit olduğumuz ani kalp ölümleri neticesinde çok sayıda kişi özellikle BT anjiyografi çektirmek istemektedir.

Bununla birlikte rutin kalp damarlarınızın görüntülenmesi herkes için gerekli olmadığı gibi bazen zararlı da olabilir. Nasıl mı?

• Bu tetkik ‘opak madde’ dediğimiz bir boyar madde ile yapılmakta olup bu madde alerji, sıvı yükü ya da böbrek yetersizliğine sebep olabilir.
  
• Yine koroner BT anjiografi ile klasik bir akciğer filminden tam 100 tane çektirmiş kadar ‘radyasyon’ almış olursunuz.
  

• Ayrıca şikayetiniz yokken çekilen bir BT anjiografide çıkacak bir koroner darlığa gereksiz müdahale (stent ya da koroner bypass ameliyatı) ile işler daha da karışabilir.
  

Sizlere ilginç gelebilecek bir bilgi!
Çoğu kalp krizi vakası, kalp damarlarımızdaki %50’den az daralmalarda meydana gelir. Neden? Çünkü yağ plağı ilk oluşmaya başladığında daha hassastır. Hassaslaşan yağ plağı çatlayarak kalp krizi yapmaya daha eğilimlidir. Bu nedenle koroner anjiyografi olup size ‘’stent ya da koroner bypass ameliyatı gerektiren bir koroner damar darlığınız yok’’ dediğimizin akşamında bile kalp krizi geçirebilirsiniz. Yani koroner anjiyografi sizin ne zaman kalp krizi geçireceğinizi bilemez ve akut kalp krizi dışında stent takılması veya koroner bypass olmanız ilaç tedavisine göre ileride kalp krizi geçirme olasılığınızı azaltmaz.

Peki biz ne yapmalıyız?
Önlemlerimizi almalı ve risk faktörlerine yönelik tedavimizi olmalıyız.

Peki kimler koroner görüntüleme testlerini yaptırmalı?

1) Semptomatik dediğimiz kalbe özgü göğüs ağrısı olanlar

2) Semptom olmasa da kalp riski hesabı yüksek çıkan hastalarda diğer testlerde anormal bulgular saptandığı durumlar

→ Yanlışı değil doğruyu bilelim.
Asıl amaç tetkik yapmak değil önlemek olmalıdır.
Bozulan damarlarımız hiçbir tedavi ile eski sağlığına kavuşmaz.

Referanslar:

• 2024 ESC Guidelines for the management of chronic coronary syndromes. Eur Heart J. 2024 Sep
• 29;45(36):3415-3537. doi: 10.1093/eurheartj/ehae177. Erratum in: Eur Heart J. 2025 Apr 22;46(16):1565.

• Doğru: Aşılar, kalp krizlerini arttırmadığı gibi enfeksiyonlara bağlı kalp damar hastalıklarını da azaltmıştır.

COVID-19 pandemisi ile birçok kafa karışıklığı meydana gelse de enfeksiyonların da büyük risk oluşturduğunu biliyoruz. Uzun yıllardır tüm enfeksiyonlarda, doğrudan enfeksiyon ajanına veya ürettiği maddelere ya da ajanın kendisine karşı vücudumuzun oluşturduğu antikorlardan kalp ve damar sistemimizin de etkilendiğini biliyoruz.

COVID-19 enfeksiyonu sırasında her 3 hastadan birinde kalpte hasar gelişmektedir. Bu dönemi yakından yaşayan biri olarak birçok COVID-19 hastamızı kalp ve damar komplikasyonlarına bağlı kaybettiğimizi gözlemledik. Aşıların çıkması ile sadece kliniklere yatan hasta ve ağır hasta sayısı değil aynı zamanda kalp ve damar olayları da azaldı. İstatistik olarak da vermek gerekirse;

(!) Yapılan bir meta-analize göre ‘’aşılananlarda aşılanmayanlara göre; kalp yetmezliği riskinin %55, toplardamarda pıhtı riskinin %78 ve atardamarda pıhtı riskinin %47 oranında azaldığı tespit edildi.

(!) Halk arasında grip aşısı olarak bilinen influenza aşısı olanlarda kalp krizi riski %26 ve kalbe bağlı ölüm riski %33 azalmaktadır.

Kalp yetersizliği, kalp damar hastalığı ve kalp kapak hastalığı olanlar ayrıca mutlaka;

• Influenza aşısını (her yıl) ve

• Pnömokok aşılarını (markaya göre değişmekle birlikte 5 yılda bir) olmaları gerekir.

→ Yanlışı değil doğruyu bilelim.
Aşılar, enfeksiyonlara karşı kalp damar hastalıklarını azaltır.

Referanslar:

• Association of COVID-19 vaccination with risks of hospitalization due to cardiovascular and other diseases: A study using data from the UK Biobank. Int J Infect Dis. 2024 Aug;145:107080. doi: 10.1016/j.ijid.2024.107080.

• Associations of COVID-19 vaccination with risks for post- infectious cardiovascular complications: an international cohort study in cancer patients with SARS-CoV-2 infection. Lancet Reg Health Am. 2025 Mar 6;44:101038. doi: 10.1016/j.lana.2025.101038.

Doğru: Vitaminler ve diğer destek ürünlerinin rutin kullanımının kalp ve damar sağlığı açısından yararı yoktur. Ayrıca hekim görüşü olmadan rutin kan sulandırıcı kullanmak yararlı değil hatta zararlıdır.

İnsanoğlu her zaman bir sihirli değnek dokunuşunu istemiştir. Bunun en belirgin örneklerinden birisi de maalesef ciddi harcamalar ile alınan destek ürünleridir. D vitamini, B vitamini, folik asit, omega-3, antioksidanlar başta olmak üzere hiçbir vitamin ve/veya destek ürünlerinin kalp ve damar hastalıklarını azalttığı klinik çalışmalarda tespit edilememiştir. Hatta yüksek dozlarda zararlı olabilmektedirler.

Örneğin;

• D vitamini yüksek dozlarda böbrek taşı ve ritim bozukluklarına yol açabilir.

• Her köşe başında görüp duyduğunuz magnezyum; gereksiz dışarıdan takviye olarak alındığında ishal, karın ağrısı, tansiyon düşüklüğü, ölümcül ritim bozuklukları ya da solunum yetmezliği yapabilir.

• Vitamin ve diğer besinlerin emilimini bozan iltihabi barsak hastalıkları ya da barsak veya midenizin alındığı bir operasyon geçmişiniz vs olmadıkça ve de doktorunuz tavsiye etmedikçe dışarıdan destek maddeleri almayınız.

• Kan sulandırıcılar, kandaki pıhtılaşmayı sağlayan hücreler üzerinden pıhtılaşmayı engelleyerek damarlarda pıhtı oluşumunu önler. Ama aynı zamanda kan sulandırıcı olduğundan mide, barsak, göz, beyin gibi organlarda kanamaya da sebep olabilir. Bu nedenle kan sulandırıcıları, kalp ve damar hastalığı olanlar örneğin kalp krizi, felç, bacak ya da şah damarı tıkanıklığı gibi klinik durum geçmişi olan kişiler kullanmalıdır. Bunların olmadığı kişiler ‘’yaşım 40’ı geçti, tansiyonum var, şekerim var’’ gerekçesi ile doktor tavsiyesi olmadan rutin kan sulandırıcı kullanmamalıdır.

→ Yanlışı değil doğruyu bilelim.
Hekim görüşü olmadan destek tedavisi ya da kan sulandırıcı kullanmayın!
Rutin kontrolleriniz için hekiminize danışmayı ihmal etmeyin.

Referanslar:

• 2021 ESC Guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice: Developed by the Task Force for cardiovascular disease prevention in clinical practice with representatives of the European Society of Cardiology and 12 medical societies With the special contribution of the European Association of Preventive Cardiology (EAPC). Rev Esp Cardiol (Engl Ed). 2022 May;75(5):429.

Doğru: Ailede kalp damar hastalığı olması, risk faktörlerinden birisi olmakla birlikte diğer risk faktörlerini önleyerek de ciddi oranda riskimizi azaltabiliriz.

Kalp ve damar hastalığı gelişim risk faktörleri iki gruba ayrılır: Değiştirilemez ve değiştirilebilir olanlar.

• Değiştirilemez olanlar; yaş, cinsiyet ve aile öyküsü olmasıdır. Bununla birlikte kalp ve damar hastalıkları da birçok hastalıkta olduğu gibi genetik ve çevresel faktörlerin birleşimi ile oluşmaktadır.

• Değiştirilebilen faktörler; tabloda bahsi geçen faktörlerdir.

Değiştirilebilenlerden ilgili faktörü düzeltebildiğimizde kalp damar hastalık riskimizi ne kadar azaltabildiğimizi görünce siz de şaşıracaksınız😊

Tablo: Kalp Damar Hastalıklarında Değiştirilebilen Risk Faktörleri

→ Yanlışı değil doğruyu bilelim.

Kalp damar hastalıklarında aile hikayesi önemli olmakla birlikte kader değildir.

Riskimizi azaltmak için alabileceğimiz çok sayıda önlem bulunmaktadır.

Referanslar

• Yusuf, S., Hawken, S., Ounpuu, S., Dans, T., Avezum, A., Lanas, F., ... & INTERHEART Study Investigators. (2004). Effect of potentially modifiable risk factors associated with myocardial infarction in 52 countries (the INTERHEART study): Case-control study. The Lancet, 364(9438), 937–952. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(04)17018-9
  
• The SPRINT Research Group. (2015). A randomized trial of intensive versus standard blood-pressure control. New England Journal of Medicine, 373(22), 2103–2116. https://doi.org/10.1056/NEJMoa1511939
  
• The HOPE Study Investigators. (2000). Effects of an angiotensin-converting–enzyme inhibitor, ramipril, on cardiovascular events in high-risk patients. New England Journal of Medicine, 342(3), 145–153. https://doi.org/10.1056/NEJM200001203420301
  
• Cholesterol Treatment Trialists' (CTT) Collaboration. (2010). Efficacy and safety of more intensive lowering of LDL cholesterol: A meta-analysis of data from 170,000 participants in 26 randomised trials. The Lancet, 376(9753), 1670–1681. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(10)61350-5
  

• UK Prospective Diabetes Study (UKPDS) Group. (2000). Tight blood pressure control and risk of macrovascular and microvascular complications in type 2 diabetes. BMJ, 317(7160), 703–713. https://doi.org/10.1136/bmj.317.7160.70
  

• ADVANCE Collaborative Group. (2008). Intensive blood glucose control and vascular outcomes in patients with type 2 diabetes. New England Journal of Medicine, 358(24), 2560–2572. https://doi.org/10.1056/NEJMoa0802987
  

• Look AHEAD Research Group. (2013). Cardiovascular effects of intensive lifestyle intervention in type 2 diabetes. New England Journal of Medicine, 369(2), 145–154. https://doi.org/10.1056/NEJMoa1212914
  

• Chiuve, S. E., McCullough, M. L., Sacks, F. M., & Rimm, E. B. (2006). Healthy lifestyle factors in the primary prevention of coronary heart disease among men: Benefits among users and nonusers of lipid-lowering and antihypertensive medications. Circulation, 114(2), 160–167. https://doi.org/10.1161/CIRCULATIONAHA.106.621417
  

• Estruch, R., Ros, E., Salas-Salvadó, J., Covas, M. I., Corella, D., Arós, F., ... & Martínez-González, M. A. (2013). Primary prevention of cardiovascular disease with a Mediterranean diet. New England Journal of Medicine, 368(14), 1279–1290. https://doi.org/10.1056/NEJMoa1200303
  

• World Health Organization. (2018). Global status report on alcohol and health 2018. Geneva: World Health Organization. ISBN: 978-92-4-156563-9

Doğru: Maalesef yüksek kolesterol değerleri, kalp damar hastalıklarını artırmaktadır.

İnsanoğlu yaklaşık 200.000 yıl avcı ve toplayıcı bir hayat sürmüştür. Antropolojik ve tarihi veriler bize o zamanki hayat tarzı ile halk arasında kötü kolesterol/Lanetli kolesterol olarak bilinen ve kalp damar hastalıkları ile en yakından ilişkili olan kan yağı ‘’LDL kolesterol’’ değerlerimizin 50-75 mg/dL arasında olduğunu göstermektedir. Son 10.000 yılda giderek daha az çeşit ve daha az doğal yiyecek tüketmekteyiz, daha az hareket etmekteyiz ve sonuç olarak LDL kolesterol değerlerimiz arttı.

200.000 yıl boyunca belli değerlerde (50-75 mg/dL) kolesterol düzeyine uyum sağlayan ‘’endotelimiz’’ yani -beyin, kalp, böbrek dahil tüm damarlarımızın iç yüzeyini kaplayan koruyucu tabakamız-, hızla değişen yaşam şeklimiz sonrası aynı hızda artan kolesterol değerlerine adapte olamadı. Sadece LDL değerlerinin artışı değil aynı zamanda hareketsizlik, obezite, hipertansiyon, diyabet, sigara içmek gibi endotelimizi bozan diğer risk faktörlerinin artışı ile de damarlarımıza birden fazla düşman hücum etti. Sonuç olarak; dünyada en sık ölüm sebebi açık ara kalp damar hastalıkları oldu.

Peki kolesterolde yükseklik sınırımız nedir?

Bunu belirleyen SCORE isimli risk ölçeğinde nerede olduğunuzdur. Eğer;

• Çok yüksek risk sınıfına aitseniz ki bu grup kalp damar hastalığı olanları kapsar,
  LDL kolesterol değeriniz, 55 mg/dL altında olmalıdır.
  

• Yüksek, orta ve düşük risk gruplarında iseniz

LDL kolesterol değerinizde sırasıyla; 70, 100 ve 116 mg/dL altı hedeflemelidir.

• Her 40 mg/dL düşüş ile kalp damar hastalığı riskiniz, %20-25 azalmaktadır.

LDL: Halk arasında ‘Lanetli kolesterol / Kötü kolesterol değeri’ olarak bilinir.
Low Density Lipoprotein, düşük yoğunluklu lipoprotein.

HDL: Halk arasında ‘Hayırlı kolesterol / İyi kolesterol değeri’ olarak bilinir.
High Density Lipoprotein, yüksek yoğunluklu lipoprotein.

Kolesterol neden gereklidir?
Kolesterol, yapı taşı olarak hücre zarlarımızda D vitamini, safra asidi ve bazı hormonların sentezinde rol almaktadır. Klinik çalışmalarda kolesterol ilaçlarının yararlı etkileri devam ederken, kolesterolde 15 mg/dL’ye kadar düşüşlerde dahi görev aldığı yapıtaşlarının sentezinde herhangi bir aksaklık saptanmamıştır.

Kolesterol, bazı seks hormonlarının oluşumunda da rol almaktadır. Bununla birlikte kolesterol ilaçları ile kandaki kolesterolün düşürülmesi, seks hormonlarının üretimini bozmaz. Kolesterol ilaçları kan akışını düzelttiği için sertleşme problemine sebep olmaz. Hatta kolesterol ilacı kullanan orta yaşlı erkeklerde sertleşme problemi (ED) daha az saptanmıştır. Burada asıl önemli olan kalp damar olaylarına karşı önemli düzeyde koruma sağlanmış olmasıdır.

→ Yanlışı değil doğruyu bilelim.
Cinsel performansınızda bir düşme olmasından korkmadan ve aynı zamanda kalp-damar hastalığı riskinizi azaltacak gerekli durumlarda kolesterol ilaçlarınızı kullanmaya devam edebilirsiniz. Kolesterol vücudumuz için gereklidir ancak LDL yüksekliği kalp damar hastalıklarını artırmaktadır.

Referanslar

• Yusuf, S., Hawken, S., Ounpuu, S., Dans, T., Avezum, A., Lanas, F., ... & INTERHEART Study Investigators. (2004). Effect of potentially modifiable risk factors associated with myocardial infarction in 52 countries (the INTERHEART study): Case-control study. The Lancet, 364(9438), 937–952. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(04)17018-9

• Safety and Efficacy of Extremely Low LDL-Cholesterol Levels and Its Prospects in Hyperlipidemia Management. J Lipids. 2018 Apr 23;2018:8598054. doi: 10.1155/2018/8598054.

• Erectile Dysfunction and Ischaemic Heart Disease. Eur Cardiol. 2018 Dec;13(2):98-103. doi: 10.15420/ecr.2017.21.3.

• Statin Use in Men and New Onset of Erectile Dysfunction: A Systematic Review and Meta-Analysis. Am J Med. 2018 Apr;131(4):387-394. doi:10.1016/j.amjmed.2017.10.043.

• Statin use and incident erectile dysfunction--A nationwide propensity-matched cohort study in Taiwan. Int J Cardiol. 2016 Jan 1;202:883-8. doi: 10.1016/j.ijcard.2015.10.012.

Kalp damar hastalıkları gençlerde de görülebilir ve risk sınıfına göre genç yaşlarda da tarama yapılmalıdır.

Yaşlanmak kalp-damar hastalığı için önemli bir risk faktörü olmakla birlikte büyük bir yapbozun sadece bir parçasıdır. Bir insanın kalp damar hastalığı riski ve buna bağlı ne zaman doktora kontrole gitmesi gerektiği ile ilgili elimizde önemli bir araç var. İsmi SCORE-2 risk sınıflaması (SCORE-2: Systematic Coronary Risk Evaluation 2).

Bu SCORE-2 sınıflaması hangi parametrelerden oluşur?

1) Yaş (40–69 yaş)

2) Cinsiyet

3) Sigara içme durumu (evet/hayır)

4) Sistolik kan basıncı (mmHg) (büyük tansiyonunuz)

5) NonHDL kolesterol düzeyi (iyi kolesterol/Hayırlı kolesterol olan HDL kolesterol hariç diğer tüm kolesterol türlerinin toplamıdır. Formülü: Non-HDL kolesterol = Total kolesterol – HDL kolesterol)

6) Ülkenin risk bölgesi (düşük–orta, yüksek, çok yüksek riskli bölge)

• Sizler de bu verilerinizi SCORE-2 ölçüm tablosuna ekleyerek riskinizi hesaplayabilirsiniz.

Peki tabloda risk olarak neyi kastediyoruz?

10 yıl içinde ölümcül olan veya olmayan kalp-damar hastalığı riskinizi hesaplanıyor. Örneğin; kalp krizi, felç veya ani kalp ölümü gibi…

Yani ‘’gizli kalp’’ hastalığı yoktur sadece risk faktörlerinin zamanında tedavi edilmediği kalplerde ‘’aniden’’ çıktığı düşünülen fakat yıllarca alt yapısı yavaş yavaş gelişen kalp ve damar bozuklukları vardır.

Peki riskimi hesapladım, nasıl değerlendirelim, ne sıklıkla kontrol olmalıyım?

Yaşa göre hesaplanmış 10 yıllık risk yüzdesi ile birlikte diğer faktörleri de değerlendirmek gerekir. Kişiye özgü bir kalp-damar hastalığı kontrol sıklığı belirlenmelidir.

Peki günlük hayatımızda neyi değiştirirsek kalp damar hastalığı riskini azaltabiliriz?

Sağlıklı Diyet
Kalp ve damar sağlığı açısından en iyi diyetler DASH (Hipertansiyon dostu beslenme yaklaşımı) ve Akdeniz diyetidir. İkisinin de benzer içeriği olup zeytinyağı, ana yağ kaynağıdır. Bol sebze, meyve, tam tahıl ve baklagil, haftada birkaç kez balık, az miktarda kırmızı et, kuruyemiş ve tohumlar ana bileşenleri oluştururlar.

Kalp ve damar sağlığı açısından en iyi yağlar; zeytinyağı, Omega-3 Yağ Asitleri (Balık Yağı), ceviz, badem, fındık yağları olarak sayılabilen bitkisel yağlardır. En zararlı olanlar ise; trans yağlar, margarinler (katı yağ) ve aşırı doymuş yağ içeren tereyağı ve iç yağlardır.

Peki bazılarınızın vazgeçilmezi kahve?

Meta-analiz sonuçları, günde 3–5 fincan kahve içenlerin kalp damar hastalıkları riskinin anlamlı şekilde düşük olduğunu gösteriyor. Dört fincana kadar olan kahve tüketimi, inme riskini yaklaşık %17 düşürmüştür. Bu etkisini içerdiği antioksidan ve anti-enflamatuar polifenoller ile damar iç yüzünü kaplayan endotel tabakanın fonksiyonuna pozitif etki ederek ve de trigliserid ve LDL kolesterol üzerine olumlu etkileri ile yapmaktadır. Ama aşırıya kaçmak örneğin günde 7 fincandan fazla kahve tüketmek, tansiyon/ritim hassasiyeti olanlarda sorun yaratabilir. Bu nedenle yüksek tansiyon/ritim bozukluğu olanlar kişisel toleransı göz önünde bulundurmalıdırlar.

Çağımızın vebası stres?
Yüksek stres hormonu düzeyine (adrenalin, noradrenalin, kortizol) sahip kişilerde kardiyovasküler hastalık riski, düşük hormon seviyelerine sahip olanlara göre yaklaşık %63 daha yüksektir. Yüksek kortizol düzeylerinin, hipertansiyon, yüksek kolesterol, diyabet ve obezite gibi kalp damar risk faktörleriyle direkt ilişkili olduğu gösterilmiştir. Ani stres anında kişide adeta ağır bir egzersiz yapıyor şeklinde kalp kasında zorlanma gözükür. Ritim bozuklukları ve inme riskini de arttırır. Stresle başa çıkmak için düzenli fiziksel egzersiz, yeterli uyku yanında gereğinde psikolojik destek almak gerekmektedir.

Şarap tüketimi
En sonda söyleyeceğimizi en başta söyleyeyim ‘’her türlü alkol zararlıdır’’. Şarabın kalp sağlığı üzerine ‘’yararlı’’ etkileri açısından çalışmalar çelişkilidir. İçerdiği ‘resveratrol’ ile antioksidan, damar genişleme ve kan yağları üzerine pozitif etkileri gözlenmiştir.

Peki problem nedir? Aşırı tüketimde kalp kası zayıflığı (kardiyomiyopati), yüksek tansiyon, kalp ritim bozuklukları (aritmi), kanser, karaciğer hastalığı ve depresyon riski artmaktadır.

Peki benzer yararlı maddeleri başka ürünlerden alamaz mıyız? Evet!
Üzüm, nar, yaban mersini gibi meyveler; zeytinyağı, yeşil çay ve ceviz gibi polifenol kaynakları da şarap içmeden aynı antioksidan faydaları sağlar. Sonuç olarak: şarap içmeyen birine asla “Sağlık için içmeye başlamalısın” denilmemelidir.

Genç yaşta bile olsanız günlük hayatınızda sağlıklı beslenerek ve stres gibi risk faktörlerinden uzak durarak kalp damar hastalığı riskini azaltabilirsiniz.

--> Yanlışı değil doğruyu bilelim.
Yaşınız genç olsa da kalp riskinizi hesaplayın, kalp sağlığı için kontrollerinizi yaptırın!

Referanslar:

• 2021 ESC Guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice. Eur J Prev Cardiol. 2022 Feb 19;29(1):5-115. doi: 10.1093/eurjpc/zwab154.

• Ding M, Bhupathiraju SN, Satija A, van Dam RM, Hu FB. Long-term coffee consumption and risk of cardiovascular disease: a systematic review and a dose- response meta-analysis of prospective cohort studies. Circulation. 2014 Feb 11;129(6):643-59. doi: 10.1161/CIRCULATIONAHA.113.005925.
  

• Tsai SY, Hsu JY, Lin CH, Kuo YC, Chen CH, Chen HY, Liu SJ, Chien KL. Association of stress hormones and the risk of cardiovascular diseases systematic review and meta-analysis. Int J Cardiol Cardiovasc Risk Prev. 2024 Jul 10;23:200305. doi: 10.1016/j.ijcrp.2024.200305

• J Clin Med. Mental Stress and Cardiovascular Health 2022 Jun 10;11(12):3353. doi: 10.3390/jcm11123353

Doğru: Halihazırda kullanılan akıllı saatler aracılığıyla bir kişiye kalp hastalığı teşhisi konamaz.

Panik yok!!! Öncelikle akıllı saat ve benzeri cihazlar ile kalp krizi veya kalp damar tıkanıklığı teşhisi konamaz. Kalp ritminde değişimler açısından bu cihazlar uyarılar verebilmelerine rağmen tanı ve tedavi kılavuzları, bu uyarıları göz önünde bulundurarak tedavi verilmemesini, kesinlikle kanıtlanmış yöntemler olan EKG ve/veya ritim holter ile ritim bozukluğunu görmek gerektiğini vurgulamaktadır.

→ Yanlışı değil doğruyu bilelim.

Akıllı saatler şimdilik bir tanı yöntemi değildir.
Sadece şüphe uyandırıcı olarak değerlendirilebilirler.

Referanslar:

• 2024 ESC Guidelines for the management of atrial fibrillation developed in collaboration with the European Association for Cardio-Thoracic Surgery (EACTS). Eur Heart J. 2024 Sep 29;45(36):3314-3414. doi: 10.1093/eurheartj/ehae176.

Doğru: Spor yapmak kalp ve damar sağlığımızı korumanın en önemli yollarından birisidir. Ancak hangi spor, ne kadar süre ile yapılmalı, kimler spor yapmalı, kalp atım hızı kaç olmalı konularında bilinçli olunmalıdır.

Kalp ve damar sağlığı için ideal egzersiz, kalp atım hızını arttıran ama çok kısa sürmeyen egzersizdir. Yani kısa süreli bir depar atmak yerine daha uzun süreli yürüyüş buna örnektir. Peki sırayla gidelim;

Hangi spor?
Tempolu yürüyüş, düşükten orta tempoya koşu, bisiklet sürmek ve yüzmek en ideal aerobik egzersizler olarak sayılabilir. Bunları yaparken sıkılıyor musunuz? O zaman çocukluğumuza gidelim ip atlama ve dansa ne dersiniz? Biz kardiyologlar harika diyoruz.

Yapacağım sporun süresi ne olmalı?
Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta ya da 75 dakika yüksek yoğunlukta kardiyo egzersizi önerilir. Orta ya da yüksek yoğunluk ne demek?

• Orta yoğunluk: Egzersiz yaparken nefes alıp verebilirsiniz ama şarkı söyleyemezsiniz. Biraz terleme olur. Örnek; tempolu yürüyüş, hafif tempoda yüzme gibi.
• Yüksek yoğunluk: Nefes alıp vermeniz hızlanır, konuşmakta zorlanırsınız. Yoğun terleme olur. Örnek; Koşu, hızlı bisiklet sürme, ip atlama gibi.

Yaşlısı var genci var hocam sen daha net bir ayrım ver bize yoğunluk için derseniz;
Maksimal kalp hızınızı hesaplıyoruz; Formül = 220 - Yaşınız

Çıkan sonuca göre;

Yani ‘’ben bugün güzel spor yaptım’’ demek için maksimal kalp hızımızın %70’ine ulaşmalıyız.

Örnek: 40 yaşında birisi; 220-40=180. 180*0,7=126 dakika kalp hızına ulaşmalı.

Spor yapabilmek için kimler hekimine danışmalı?
‘’Çok gaza geldim hemen spora başlıyorum’’ cümlesini kimler doktoruna danışmadan söylememeli!

• Yeni geçirilmiş kalp krizi hastaları (özellikle ilk 1 hafta) doktorun kontrolünde giderek artan dozda yapabilirler.

• İleri düzeyde kalp yetmezliği varsa kardiyak rehabilitasyon programı dahilinde plan yapılmalıdır.

• Egzersizle tetiklenebilecek ritim sorunları, şiddetli aort kapak darlığı, kontrolsüz hipertansiyon ve diğer organları etkilenmiş şeker hastaları da doktoruna danışmadan spor programına başlamamalıdırlar.

Sporu açken mi yapmalıyım yoksa tokken mi?
Sporun türüne, süresine ve hedefinize göre değişir. Aç karnına yapılan sporda insülin düzeyi düşük olduğundan vücut, enerji için yağ depolarını daha çok kullanır ve yağ yakımını artırabilir. Ama özellikle direnç egzersizlerinde enerji düşüklüğü, baş dönmesi ve kas kaybı riski artabilir.

Sonuç olarak; aç karnına hafif tempolu yürüyüş veya kardiyo, tok karnına ise ağırlık antrenmanı veya uzun süreli koşu gibi sporlar yapılabilir. Ama yine de ana öğünden sonra en az 1-2 saat geçmesine özen gösterilmelidir.

→ Yanlışı değil doğruyu bilelim

Spor, kontrollü ve kişinin sağlık durumuna göre uygun şekilde yapıldığı müddetçe faydalıdır.

Referanslar:

• 2021 ESC Guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice. Eur J Prev Cardiol. 2022 Feb 19;29(1):5-115. doi: 10.1093/eurjpc/zwab154.

Doğru: Kalp krizinin geniş bir şikayet spektrumu vardır, yani çarpıntı tek başına tanı koydurmaz ve maalesef öksürmek işe yaramaz.

Keşke öyle olsaydı. Maalesef çarpıntı, çok geniş bir tanı spektrumuna sahip olduğu gibi kalp krizlerinde olabilir de olmayabilir de.

Önce kalp krizinden başlayalım: En önemli ve sık şikayeti göğüs ağrısıdır.

Ama nasıl bir göğüs ağrısı?

• Göğüste baskı, sıkışma, yanma veya dolgunluk hissi şeklinde olup birkaç dakikadan uzun sürer. Yani saniye süren bıçak battı çıktı ağrıları genellikle kalp krizi değildir.

• Ağrı; sol kol, omuz, çene, boyun veya sırt bölgesine yayılabilir.

• Özellikle kalbin alt yüzünü tutan kalp krizlerinde tam mide üzerinde olabilir.

• Soğuk terleme, mide bulantısı veya kusma, baş dönmesi, sersemlik veya bayılma eşlik edebilir. Dikkat: Bakın çarpıntıyı en sık şikayetler arasında saymadım. Bazen eşlik edebilse de çarpıntıların çoğunun sebebi başkadır. Panik olarak çarpıntınızı daha fazla artırmayın.

‘’Benim bir yakınım bunlar yokken gitti hastaneye, kalp krizi dediler.’’

• Evet, özellikle şeker hastaları, ileri yaş ve kadın hatalarda bazen çok farklı ve ezber bozan şikayetler olabilir. Ama biz çoğunlukla olanları bilirsek birçok hayat kurtulabilir.

Peki krizi fark edersem öksüreyim mi?

• Öksürmek yerine siz veya yanınızda birisi varsa hemen 112’yi arasın.
• Sırtüstü yatırıp ayakları havaya kaldırmak bazı tip kalp krizlerinde kalbin yükünü artırarak zararlı olabilir. Eğer tansiyonu çok düşükse o zaman denenebilir.
• Öksürmek, kalp krizi tedavisinde etkili bir yöntem değildir.
• Ağıza sarımsak sür, günlük sarımsak yut, limon suyu iç git uyu diyerek kişiyi son uykusuna yollayacak şeylerle zaman kaybedilmemelidir.

Peki kalp krizi anında ne yapabiliriz?

İnanın sizin hastane dışında yapabilecekleriniz çok sınırlı.

• Kişi mutlaka sakin tutulmaya çalışılmalı ve oturtulmalı.
• Hemen 112’i aranarak ambulans çağırılmalıdır.
• Eğer hastanın bilinen kalp damar hastalığı var ve şikayetleri önceki gibiyse kan sulandırıcı verilebilir.
• En önemlisi de kalp durursa kardiyopulmoner resüsitasyon (CPR) dediğimiz kalp masajı ve solunum desteğine başlamalıyız. Bu açıdan yapılabilecek en önemli aktivasyon, CPR bilen eğitimli gönüllülerin ya da hekimlerin kullanabileceği kalp şok cihazlarının, özellikle kalabalık yerlerde (stadyum, konser, yoğun metro istasyonu vs) artırılmasıdır.
  

→ Yanlışı değil doğruyu bilelim.
Kalp krizi anında gerçekleşenleri bilirsek, birçok hayat kurtulabilir.

1. 
   Prof. Dr. Erdal Belen
   Sağlık Bilimleri Üniversitesi İstanbul Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi,
   Kardiyoloji Anabilim Dalı

Doğru Bilinen Yanlışlar - Kalp Sağlığı Projesi, toplumun bu alandaki sağlık bilincini artırmak ve farkındalık yaratmak için Kardiyolog Prof. Dr. Erdal Belen bilimsel danışmanlığında ve Ali Raif İlaç’ın koşulsuz katkıları ile hazırlanmıştır. (ARİ-KVS-25-09/03)