- Yanlış: Daha genciz yaşlanınca baktırırım kalbime.
- RDoğru: Kalp damar hastalıkları gençlerde de görülebilir ve risk sınıfına göre genç yaşlarda da tarama yapılmalıdır.
Yaşlanmak kalp-damar hastalığı için önemli bir risk faktörü olmakla birlikte büyük bir yapbozun sadece bir parçasıdır. Bir insanın kalp damar hastalığı riski ve buna bağlı ne zaman doktora kontrole gitmesi gerektiği ile ilgili elimizde önemli bir araç var. İsmi SCORE-2 risk sınıflaması (SCORE-2: Systematic Coronary Risk Evaluation 2).
Bu SCORE-2 sınıflaması hangi parametrelerden oluşur?
1) Yaş (40–69 yaş)
2) Cinsiyet
3) Sigara içme durumu (evet/hayır)
4) Sistolik kan basıncı (mmHg) (büyük tansiyonunuz)
5) NonHDL kolesterol düzeyi
(İyi kolesterol/Hayırlı kolesterol olan HDL kolesterol hariç diğer tüm kolesterol türlerinin toplamıdır. Formülü: Non-HDL kolesterol = Total kolesterol – HDL kolesterol)
6) Ülkenin risk bölgesi (düşük–orta, yüksek, çok yüksek riskli bölge)
Sizler de bu verilerinizi SCORE-2 ölçüm tablosuna ekleyerek kalp riskinizi hesaplayabilirsiniz.
Peki tabloda risk olarak neyi kastediyoruz?
10 yıl içinde ölümcül olan veya olmayan kalp-damar hastalığı riskinizi hesaplanıyor. Örneğin; kalp krizi, felç veya ani kalp ölümü gibi…
Yani ‘’gizli kalp’’ hastalığı yoktur sadece risk faktörlerinin zamanında tedavi edilmediği kalplerde ‘’aniden’’ çıktığı düşünülen fakat yıllarca alt yapısı yavaş yavaş gelişen kalp ve damar bozuklukları vardır.
Peki riskimi hesapladım, nasıl değerlendirelim, ne sıklıkla kontrol olmalıyım?
Yaşa göre hesaplanmış 10 yıllık risk yüzdesi ile birlikte diğer faktörleri de değerlendirmek gerekir. Kişiye özgü bir kalp-damar hastalığı kontrol sıklığı belirlenmelidir.
| Risk Grubu | Yaşa Göre 10 Yıllık Risk |
Önerilen Kontrol Sıklığı |
| 🟢 Düşük – Orta Risk | <%2.5 (40–49 yaş) <%5 (50–69 yaş) |
5 yılda bir değerlendirme |
| 🟡 Yüksek Risk | %2.5–7.5 (40–49 yaş) %5–10 (50–69 yaş) |
2 yılda bir kontrol |
| 🔴 Çok Yüksek Risk | >%7.5 (40–49 yaş) >%10 (50–69 yaş) |
Yılda en az 1 kez değerlendirme |
| ⚠️ Diyabet / Bilinen Kalp Hastalığı Olanlar | Ayrı kategoridedir. SCORE 2 değil klinik takip gerekir |
6–12 ayda bir düzenli takip |
Peki günlük hayatımızda neyi değiştirirsek kalp damar hastalığı riskini azaltabiliriz?
Sağlıklı Diyet
Kalp ve damar sağlığı açısından en iyi diyetler DASH (Hipertansiyon dostu beslenme yaklaşımı) ve Akdeniz diyetidir. İkisinin de benzer içeriği olup zeytinyağı, ana yağ kaynağıdır. Bol sebze, meyve, tam tahıl ve baklagil, haftada birkaç kez balık, az miktarda kırmızı et, kuruyemiş ve tohumlar ana bileşenleri oluştururlar.
Kalp ve damar sağlığı açısından en iyi yağlar; zeytinyağı, Omega-3 Yağ Asitleri (Balık Yağı), ceviz, badem, fındık yağları olarak sayılabilen bitkisel yağlardır. En zararlı olanlar ise; trans yağlar, margarinler (katı yağ) ve aşırı doymuş yağ içeren tereyağı ve iç yağlardır.
Bazılarımızın vazgeçilmezi kahve
Meta-analiz sonuçları, günde 3–5 fincan kahve içenlerin kalp damar hastalıkları riskinin anlamlı şekilde düşük olduğunu gösteriyor. Dört fincana kadar olan kahve tüketimi, inme riskini yaklaşık %17 düşürmüştür. Bu etkisini içerdiği antioksidan ve anti-enflamatuar polifenoller ile damar iç yüzünü kaplayan endotel tabakanın fonksiyonuna pozitif etki ederek ve de trigliserid ve LDL kolesterol üzerine olumlu etkileri ile yapmaktadır. Ama aşırıya kaçmak örneğin günde 7 fincandan fazla kahve tüketmek, tansiyon/ritim hassasiyeti olanlarda sorun yaratabilir. Bu nedenle yüksek tansiyon/ritim bozukluğu olanlar kişisel toleransı göz önünde bulundurmalıdırlar.
Çağımızın vebası stres
Yüksek stres hormonu düzeyine (adrenalin, noradrenalin, kortizol) sahip kişilerde kardiyovasküler hastalık riski, düşük hormon seviyelerine sahip olanlara göre yaklaşık %63 daha yüksektir. Yüksek kortizol düzeylerinin, hipertansiyon, yüksek kolesterol, diyabet ve obezite gibi kalp damar risk faktörleriyle direkt ilişkili olduğu gösterilmiştir. Ani stres anında kişide adeta ağır bir egzersiz yapıyor şeklinde kalp kasında zorlanma gözükür. Ritim bozuklukları ve inme riskini de arttırır. Stresle başa çıkmak için düzenli fiziksel egzersiz, yeterli uyku yanında gereğinde psikolojik destek almak gerekmektedir.
Şarap tüketimi
En sonda söyleyeceğimizi en başta söyleyeyim ‘’her türlü alkol zararlıdır’’. Şarabın kalp sağlığı üzerine ‘’yararlı’’ etkileri açısından çalışmalar çelişkilidir. İçerdiği ‘resveratrol’ ile antioksidan, damar genişleme ve kan yağları üzerine pozitif etkileri gözlenmiştir.
Peki problem nedir? Aşırı tüketimde kalp kası zayıflığı (kardiyomiyopati), yüksek tansiyon, kalp ritim bozuklukları (aritmi), kanser, karaciğer hastalığı ve depresyon riski artmaktadır.
Peki benzer yararlı maddeleri başka ürünlerden alamaz mıyız? Evet!
Üzüm, nar, yaban mersini gibi meyveler; zeytinyağı, yeşil çay ve ceviz gibi polifenol kaynakları da şarap içmeden aynı antioksidan faydaları sağlar. Sonuç olarak: şarap içmeyen birine asla “Sağlık için içmeye başlamalısın” denilmemelidir.
Genç yaşta bile olsanız günlük hayatınızda sağlıklı beslenerek ve stres gibi risk faktörlerinden uzak durarak kalp damar hastalığı riskini azaltabilirsiniz.
Yanlışı değil doğruyu bilelim.
Yaşınız genç olsa da kalp riskinizi ölçtürün, kalp sağlığı için kontrollerinizi yaptırın!
Doğru Bilinen Yanlışlar- Kalp Sağlığı Projesi, toplumun bu alandaki sağlık bilincini artırmak ve farkındalık yaratmak için Kardiyolog Prof. Dr. Erdal Belen bilimsel danışmanlığında ve Ali Raif İlaç’ın koşulsuz katkıları ile hazırlanmıştır. (29092025)
Referanslar:
- 2021 ESC Guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice. Eur J Prev Cardiol. 2022 Feb 19;29(1):5-115. doi: 10.1093/eurjpc/zwab154.
- Ding M, Bhupathiraju SN, Satija A, van Dam RM, Hu FB. Long-term coffee consumption and risk of cardiovascular disease: a systematic review and a dose- response meta-analysis of prospective cohort studies. Circulation. 2014 Feb 11;129(6):643-59. doi: 10.1161/CIRCULATIONAHA.113.005925.
- Tsai SY, Hsu JY, Lin CH, Kuo YC, Chen CH, Chen HY, Liu SJ, Chien KL. Association of stress hormones and the risk of cardiovascular diseases systematic review and meta-analysis. Int J Cardiol Cardiovasc Risk Prev. 2024 Jul 10;23:200305. doi: 10.1016/j.ijcrp.2024.200305
- J Clin Med. Mental Stress and Cardiovascular Health 2022 Jun 10;11(12):3353. doi: 10.3390/jcm11123353
Hekiminiz tavsiye etmedikçe destek ürünleri ve kan sulandırıcı kullanmayın!
Yanlış: Hocam bana artık karada ölüm yok. Çünkü en pahalı vitamin kompleksini aldırdım yurtdışından. Bir de kan sulandırıcı kullanıyorum üstüne.
Doğru: Vitaminler ve diğer destek ürünlerinin rutin kullanımının kalp ve damar sağlığı açısından yararı yoktur. Ayrıca hekim görüşü olmadan rutin kan sulandırıcı kullanmak yararlı değil hatta zararlıdır.
İnsanoğlu her zaman bir sihirli değnek dokunuşunu istemiştir. Bunun en belirgin örneklerinden birisi de maalesef ciddi harcamalar ile alınan destek ürünleridir. D vitamini, B vitamini, folik asit, omega-3, antioksidanlar başta olmak üzere hiçbir vitamin ve/veya destek ürünlerinin kalp ve damar hastalıklarını azalttığı klinik çalışmalarda tespit edilememiştir. Hatta yüksek dozlarda zararlı olabilmektedirler.
- Örneğin; D vitamini yüksek dozlarda böbrek taşı ve ritim bozukluklarına yol açabilir.
- Her köşe başında görüp duyduğunuz magnezyum; gereksiz dışarıdan takviye olarak alındığında ishal, karın ağrısı, tansiyon düşüklüğü, ölümcül ritim bozuklukları ya da solunum yetmezliği yapabilir.
- Vitamin ve diğer besinlerin emilimini bozan iltihabi barsak hastalıkları ya da barsak veya midenizin alındığı bir operasyon geçmişiniz vs olmadıkça ve de doktorunuz tavsiye etmedikçe dışarıdan destek maddeleri almayınız.
- Kan sulandırıcılar, kandaki pıhtılaşmayı sağlayan hücreler üzerinden pıhtılaşmayı engelleyerek damarlarda pıhtı oluşumunu önler. Ama aynı zamanda kan sulandırıcı olduğundan mide, barsak, göz, beyin gibi organlarda kanamaya da sebep olabilir. Bu nedenle kan sulandırıcıları, kalp ve damar hastalığı olanlar örneğin kalp krizi, felç, bacak ya da şah damarı tıkanıklığı gibi klinik durum geçmişi olan kişiler kullanmalıdır. Bunların olmadığı kişiler ‘’yaşım 40’ı geçti, tansiyonum var, şekerim var’’ gerekçesi ile doktor tavsiyesi olmadan rutin kan sulandırıcı kullanmamalıdır.
→ Yanlışı değil doğruyu bilelim.
Hekim görüşü olmadan destek tedavisi ya da kan sulandırıcı kullanmayın!
Rutin kontrolleriniz için hekiminize danışmayı ihmal etmeyin.
Doğru Bilinen Yanlışlar- Kalp Sağlığı Projesi, toplumun bu alandaki sağlık bilincini artırmak ve farkındalık yaratmak için Kardiyolog Prof. Dr. Erdal Belen bilimsel danışmanlığında ve Ali Raif İlaç’ın koşulsuz katkıları ile hazırlanmıştır. (29092025)
Referanslar:
- 2021 ESC Guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice: Developed by the Task Force for cardiovascular disease prevention in clinical practice with representatives of the European Society of Cardiology and 12 medical societies With the special contribution of the European Association of Preventive Cardiology (EAPC). Rev Esp Cardiol (Engl Ed). 2022 May;75(5):429.
