Yanlış: Hocam benim ailede kalp krizi vakası var, ne yapsam boş, o nedenle dikkat etmiyorum?
Doğru: Ailede kalp damar hastalığı olması, risk faktörlerinden birisi olmakla birlikte diğer risk faktörlerini önleyerek de ciddi oranda riskimizi azaltabiliriz.
Kalp ve damar hastalığı gelişim risk faktörleri iki gruba ayrılır: Değiştirilemez ve değiştirilebilir olanlar.
- Değiştirilemez olanlar; yaş, cinsiyet ve aile öyküsü olmasıdır. Bununla birlikte kalp ve damar hastalıkları da birçok hastalıkta olduğu gibi genetik ve çevresel faktörlerin birleşimi ile oluşmaktadır.
- Değiştirilebilen faktörler; tabloda bahsi geçen faktörlerdir.
Değiştirilebilenlerden ilgili faktörü düzeltebildiğimizde kalp damar hastalık riskimizi ne kadar azaltabildiğimizi görünce siz de şaşıracaksınız😊
Kalp Damar Hastalıklarında Değiştirilebilen Risk Faktörleri Tablosu
| Risk Faktörü | Müdahale | Yaklaşık Risk Azalması | Referans / Çalışma |
| Sigara içimi | Bırakma | %50 (1 yıl); %100 (10–15 yıl) | INTERHEART (2004), AHA, Framingham |
| Yüksek tansiyon | Tansiyonun 10 mmHg düşürülmesi | %20–25 | SPRINT (2015), HOPE (2000) |
| Yüksek LDL kolesterol | 1 mmol/L (≈39 mg/dL) LDL düşürülmesi | %20–25 | CTT Collaboration (2010), ESC 2021 |
| Diyabet (Tip 2) | HbA1c’yi <7 tutmak | %20–30 | UKPDS (2000), ADVANCE (2008) |
| Obezite | %5–10 kilo kaybı | %15–25 | AHA Guidelines, Look AHEAD Study (2013) |
| Hareketsizlik | Haftada ≥150 dk egzersiz | %20–30 | Nurses’ Health Study, Harvard HSPH |
| Kötü beslenme | Akdeniz / DASH diyeti (DASH: Hipertansiyon dostu beslenme modeli) | %25–30 | PREDIMED (2013), INTERHEART (2004) |
| Aşırı alkol | Alkolü sınırlamak veya bırakmak | %10–20 | WHO, AHA |
| Stres ve depresyon | Psikolojik destek, stres yönetimi | %10–20 | INTERHEART (2004), ESC 2021 |
Peki günlük hayatımızda neyi değiştirirsek kalp damar hastalığı riskini azaltabiliriz?
Sağlıklı Diyet
Kalp ve damar sağlığı açısından en iyi diyetler DASH (Hipertansiyon dostu beslenme yaklaşımı) ve Akdeniz diyetidir. İkisinin de benzer içeriği olup zeytinyağı, ana yağ kaynağıdır. Bol sebze, meyve, tam tahıl ve baklagil, haftada birkaç kez balık, az miktarda kırmızı et, kuruyemiş ve tohumlar ana bileşenleri oluştururlar.
Kalp ve damar sağlığı açısından en iyi yağlar; zeytinyağı, Omega-3 Yağ Asitleri (Balık Yağı), ceviz, badem, fındık yağları olarak sayılabilen bitkisel yağlardır. En zararlı olanlar ise; trans yağlar, margarinler (katı yağ) ve aşırı doymuş yağ içeren tereyağı ve iç yağlardır.
Peki bazılarınızın vazgeçilmezi kahve?
Meta-analiz sonuçları, günde 3–5 fincan kahve içenlerin kalp damar hastalıkları riskinin anlamlı şekilde düşük olduğunu gösteriyor. Dört fincana kadar olan kahve tüketimi, inme riskini yaklaşık %17 düşürmüştür. Bu etkisini içerdiği antioksidan ve anti-enflamatuar polifenoller ile damar iç yüzünü kaplayan endotel tabakanın fonksiyonuna pozitif etki ederek ve de trigliserid ve LDL kolesterol üzerine olumlu etkileri ile yapmaktadır. Ama aşırıya kaçmak örneğin günde 7 fincandan fazla kahve tüketmek, tansiyon/ritim hassasiyeti olanlarda sorun yaratabilir. Bu nedenle yüksek tansiyon/ritim bozukluğu olanlar kişisel toleransı göz önünde bulundurmalıdırlar.
Şarap tüketimi
En sonda söyleyeceğimizi en başta söyleyeyim ‘’her türlü alkol zararlıdır’’. Şarabın kalp sağlığı üzerine ‘’yararlı’’ etkileri açısından çalışmalar çelişkilidir. İçerdiği ‘resveratrol’ ile antioksidan, damar genişleme ve kan yağları üzerine pozitif etkileri gözlenmiştir.
Peki problem nedir? Aşırı tüketimde kalp kası zayıflığı (kardiyomiyopati), yüksek tansiyon, kalp ritim bozuklukları (aritmi), kanser, karaciğer hastalığı ve depresyon riski artmaktadır.
Peki benzer yararlı maddeleri başka ürünlerden alamaz mıyız? Evet!
Üzüm, nar, yaban mersini gibi meyveler; zeytinyağı, yeşil çay ve ceviz gibi polifenol kaynakları da şarap içmeden aynı antioksidan faydaları sağlar. Sonuç olarak: şarap içmeyen birine asla “Sağlık için içmeye başlamalısın” denilmemelidir.
→ Yanlışı değil doğruyu bilelim.
Kalp damar hastalıklarında aile hikayesi önemli olmakla birlikte kader değildir.
Riskimizi azaltmak için alabileceğimiz çok sayıda önlem bulunmaktadır.
Doğru Bilinen Yanlışlar- Kalp Sağlığı Projesi, toplumun bu alandaki sağlık bilincini artırmak ve farkındalık yaratmak için Kardiyolog Prof. Dr. Erdal Belen bilimsel danışmanlığında ve Ali Raif İlaç’ın koşulsuz katkıları ile hazırlanmıştır. (29092025)
Referanslar
- Yusuf, S., Hawken, S., Ounpuu, S., Dans, T., Avezum, A., Lanas, F., … & INTERHEART Study Investigators. (2004). Effect of potentially modifiable risk factors associated with myocardial infarction in 52 countries (the INTERHEART study): Case-control study. The Lancet, 364(9438), 937–952. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(04)17018-9
- The SPRINT Research Group. (2015). A randomized trial of intensive versus standard blood-pressure control. New England Journal of Medicine, 373(22), 2103–2116. https://doi.org/10.1056/NEJMoa1511939
- The HOPE Study Investigators. (2000). Effects of an angiotensin-converting–enzyme inhibitor, ramipril, on cardiovascular events in high-risk patients. New England Journal of Medicine, 342(3), 145–153. https://doi.org/10.1056/NEJM200001203420301
- Cholesterol Treatment Trialists’ (CTT) Collaboration. (2010). Efficacy and safety of more intensive lowering of LDL cholesterol: A meta-analysis of data from 170,000 participants in 26 randomised trials. The Lancet, 376(9753), 1670–1681. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(10)61350-5
- UK Prospective Diabetes Study (UKPDS) Group. (2000). Tight blood pressure control and risk of macrovascular and microvascular complications in type 2 diabetes. BMJ, 317(7160), 703–713. https://doi.org/10.1136/bmj.317.7160.70
- ADVANCE Collaborative Group. (2008). Intensive blood glucose control and vascular outcomes in patients with type 2 diabetes. New England Journal of Medicine, 358(24), 2560–2572. https://doi.org/10.1056/NEJMoa0802987
- Look AHEAD Research Group. (2013). Cardiovascular effects of intensive lifestyle intervention in type 2 diabetes. New England Journal of Medicine, 369(2), 145–154. https://doi.org/10.1056/NEJMoa1212914
- Chiuve, S. E., McCullough, M. L., Sacks, F. M., & Rimm, E. B. (2006). Healthy lifestyle factors in the primary prevention of coronary heart disease among men: Benefits among users and nonusers of lipid-lowering and antihypertensive medications. Circulation, 114(2), 160–167. https://doi.org/10.1161/CIRCULATIONAHA.106.621417
- Estruch, R., Ros, E., Salas-Salvadó, J., Covas, M. I., Corella, D., Arós, F., … & Martínez-González, M. A. (2013). Primary prevention of cardiovascular disease with a Mediterranean diet. New England Journal of Medicine, 368(14), 1279–1290. https://doi.org/10.1056/NEJMoa1200303
- World Health Organization. (2018). Global status report on alcohol and health 2018. Geneva: World Health Organization. ISBN: 978-92-4-156563-9
- 2021 ESC Guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice. Eur J Prev Cardiol. 2022 Feb 19;29(1):5-115. doi: 10.1093/eurjpc/zwab154.
- Ding M, Bhupathiraju SN, Satija A, van Dam RM, Hu FB. Long-term coffee consumption and risk of cardiovascular disease: a systematic review and a dose- response meta-analysis of prospective cohort studies. Circulation. 2014 Feb 11;129(6):643-59. doi: 10.1161/CIRCULATIONAHA.113.005925.
- Tsai SY, Hsu JY, Lin CH, Kuo YC, Chen CH, Chen HY, Liu SJ, Chien KL. Association of stress hormones and the risk of cardiovascular diseases systematic review and meta-analysis. Int J Cardiol Cardiovasc Risk Prev. 2024 Jul 10;23:200305. doi: 10.1016/j.ijcrp.2024.200305
- J Clin Med. Mental Stress and Cardiovascular Health 2022 Jun 10;11(12):3353. doi: 10.3390/jcm11123353
Hekiminiz tavsiye etmedikçe destek ürünleri ve kan sulandırıcı kullanmayın!
Yanlış: Hocam bana artık karada ölüm yok. Çünkü en pahalı vitamin kompleksini aldırdım yurtdışından. Bir de kan sulandırıcı kullanıyorum üstüne.
Doğru: Vitaminler ve diğer destek ürünlerinin rutin kullanımının kalp ve damar sağlığı açısından yararı yoktur. Ayrıca hekim görüşü olmadan rutin kan sulandırıcı kullanmak yararlı değil hatta zararlıdır.
İnsanoğlu her zaman bir sihirli değnek dokunuşunu istemiştir. Bunun en belirgin örneklerinden birisi de maalesef ciddi harcamalar ile alınan destek ürünleridir. D vitamini, B vitamini, folik asit, omega-3, antioksidanlar başta olmak üzere hiçbir vitamin ve/veya destek ürünlerinin kalp ve damar hastalıklarını azalttığı klinik çalışmalarda tespit edilememiştir. Hatta yüksek dozlarda zararlı olabilmektedirler.
- Örneğin; D vitamini yüksek dozlarda böbrek taşı ve ritim bozukluklarına yol açabilir.
- Her köşe başında görüp duyduğunuz magnezyum; gereksiz dışarıdan takviye olarak alındığında ishal, karın ağrısı, tansiyon düşüklüğü, ölümcül ritim bozuklukları ya da solunum yetmezliği yapabilir.
- Vitamin ve diğer besinlerin emilimini bozan iltihabi barsak hastalıkları ya da barsak veya midenizin alındığı bir operasyon geçmişiniz vs olmadıkça ve de doktorunuz tavsiye etmedikçe dışarıdan destek maddeleri almayınız.
- Kan sulandırıcılar, kandaki pıhtılaşmayı sağlayan hücreler üzerinden pıhtılaşmayı engelleyerek damarlarda pıhtı oluşumunu önler. Ama aynı zamanda kan sulandırıcı olduğundan mide, barsak, göz, beyin gibi organlarda kanamaya da sebep olabilir. Bu nedenle kan sulandırıcıları, kalp ve damar hastalığı olanlar örneğin kalp krizi, felç, bacak ya da şah damarı tıkanıklığı gibi klinik durum geçmişi olan kişiler kullanmalıdır. Bunların olmadığı kişiler ‘’yaşım 40’ı geçti, tansiyonum var, şekerim var’’ gerekçesi ile doktor tavsiyesi olmadan rutin kan sulandırıcı kullanmamalıdır.
→ Yanlışı değil doğruyu bilelim.
Hekim görüşü olmadan destek tedavisi ya da kan sulandırıcı kullanmayın!
Rutin kontrolleriniz için hekiminize danışmayı ihmal etmeyin.
Doğru Bilinen Yanlışlar- Kalp Sağlığı Projesi, toplumun bu alandaki sağlık bilincini artırmak ve farkındalık yaratmak için Kardiyolog Prof. Dr. Erdal Belen bilimsel danışmanlığında ve Ali Raif İlaç’ın koşulsuz katkıları ile hazırlanmıştır. (29092025)
Referanslar:
- 2021 ESC Guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice: Developed by the Task Force for cardiovascular disease prevention in clinical practice with representatives of the European Society of Cardiology and 12 medical societies With the special contribution of the European Association of Preventive Cardiology (EAPC). Rev Esp Cardiol (Engl Ed). 2022 May;75(5):429.
